|
Yılmaz Öztuna'nın Türk Musıkisi
Sözlüğü adlı Ansiklopedik Sözlüğünde, Neylerin 12 çeşit olduğu
belirtiliyor.
Kitaptaki bilgi doğrultusunda Neyler
uzunluklarına ve seslerine göre toplam Oniki çeşittir
diyoruz.
Bu Neylerin yedi adeti, tonu naturel
seslerden oluşan Neylerdir :
Mi, Re, Do, Si, La, Sol ve Fa
tonlarındaki Neylerdir.
Beş tanesinin tonu da ara seslerden
oluşan Neylerdir :
Mi bemol, Do diyez, Si bemol, La bemol
ve Fa diyez seslerindeki Neylerdir.
Neylerin boyu yarı yarıya kısa olan
ve bir oktav yukarıdan ses veren Neylerin isimine de Nısfiye
Neyler denir.
Nısfiye Neyler tam bir oktav üstten
yani bir oktav tiz olarak tınlar.
Nısfiye Neyleri ya da Piccolo
Neyleri de günümüzde pek çok müzik türünde
kullanmaktayız.
Dünya müzik türlerinde de bu Neyler
kullanlımaktadır.
O halde bu Piccolo Neyleri de sayacak
olursak toplam Yirmi çeşittir demeliyiz.
Günümüzde Türk Müziğinde zaman
zaman kullanılan Piccolo Neyler, Arap ülkelerinin hepsinde,
Hindistan'da ve Orta Asya müziklerinde, benzerleri de Tibet'te
kullanılmaktadır.
Boyut olarak küçük olan bu Piccolo
Neylerin ciddi akort ve entenasyon sorunları vardır.Başka
bir ifade ile icraları zordur.
Ney Çeşitleri Hakkında Kısa
Bilgiler verecek olursak,
üflenebilen en küçük Ney olan Kız Nısfiye
Neyden başlayabiliriz.
Kız Nısfiye Ney
Yaklaşık 350 milimetre uzunluğunda olan
bu Ney üflenebilen en küçük Neydir.
Bu Neyin tonu Porte üstü Si perdesidir.
Kız Nısfiye Neyden daha küçük Neylerin
icrasına parmaklarımız izin vermez.
Ya Ney küçük kalır ya da parmaklarımız büyük
kalır.
Klasik Formda üflenmeyen bu küçük Ney,
genellikle, piyasa müziği olarak ifade edilen müzik türlerinde,
fantazi müziklerde ve
Arap müzik camiasında çok kullanlır.
Kız Mabeyn Nısfiye Ney
Yaklaşık 375 milimetre uzunluğunda olan
bu Ney üflenebilen en küçük Neyden biraz daha uzundur.
Bu Neyin tonu Porte üstü Si perdesidir.
Mansur Nısfiye Ney
Yaklaşık 400 milimetre uzunluğunda olan
Neydir.
Bu Neyin tonu Porte üstü La perdesidir.
Klasik Formda üflenmeyen bu küçük Ney,
genellikle piyasa müziği olarak ifade edilen müzik türlerinde,
fantazi müziklerde ve özellikle
Arap müzik camiasında çok kullanlır.
Aşağıda resmini gördüğünüz bu Mansur
Nısfiye Ney, 400 mm uzunluğundadır.
Mansur Mabeyn Nısfiye Ney
Yaklaşık 425 milimetre uzunluğunda olan Neydir.
Bu Neyin tonu, Porte üstü La bemol perdesidir:
Fazla kullanılmayan bir Neydir.
Mabeyn Nısfiye Ney, yaklaşık 425 mm uzunluğundadır.
Şah Nısfiye Ney
Yaklaşık 435 milimetre uzunluğunda
olan Neydir.
Bu Neyin tonu, Porte üstü Sol perdesidir:
Klasik Formda fazla üflenmeyen bu küçük
Ney,
genellikle piyasa müziği olarak ifade edilen müzik türlerinde,
fantazi müziklerde ve özellikle Arap müzik camiasında çok kullanlır.
Aşağıda resmini gördüğünüz bu Şah Nısfiye
Ney, 435 mm uzunluğundadır.
Davud Nısfiye Ney
Yaklaşık 475 milimetre uzunluğunda
olan Neydir.
Bu Neyin tonu, 5. çizgideki Fa diyez
perdesidir:
Klasik Formda fazla üflenmeyen bu küçük
Ney,
genellikle piyasa müziği olarak ifade edilen müzik türlerinde ve özellikle
Arap müzik camiasında çok kullanlır.
Aşağıda resmini gördüğünüz bu Davud
Nısfiye Ney, 460 mm uzunluğundadır.
Davud Mabeyn Nısfiye Ney
Yaklaşık 500 milimetre uzunluğunda olan
Neydir.
Bu Neyin tonu, 5. çizgideki Fa perdesidir:
Klasik Formda fazla üflenmeyen bu küçük
Ney,
genellikle, piyasa müziği olarak ifade edilen müzik türlerinde,
fantazi müziklerde, zaman zaman Türk Halk
Müziğinde ve özellikle Arap müzik camiasında çok kullanlır.
Aşağıda resmini gördüğünüz bu Davud
Mabeyn Nısfiye Ney, 480 mm uzunluğundadır.
Bolahenk Nısfiye Ney
Yaklaşık 500 milimetre uzunluğunda olan
Neydir.
Bu Neyin tonu, 4. aralıktaki Mi perdesidir:
Klasik Formdaki eserlerin icralarında,
Tasavvuf Müziği icralarında, koro ve solo yorumlarında,
TRT
Radyolarında, Devlet Korolarında, Amatör ve Profesyönel Grup
ve Topluluklarda kullanılır.
Aşağıda resmini gördüğünüz bu Bolahenk
Nısfiye Ney, 510 mm uzunluğundadır.
Farklı bir Bolahenk Nısfiye Ney örneği;
Farklı bir Bolahenk Nısfiye Ney örneği;
Bolahenk Mabeyn Nısfiye Ney
Yaklaşık 550 milimetre uzunluğunda olan
Neydir.
Bu Neyin tonu, 4. aralıktaki Mi bemol
perdesidir:
Çok ara tonda bir Ney olduğu için neredeyse hiç kullanılmaz.
Aşağıda resmini gördüğünüz bu Bolahenk
Mabeyn Nısfiye Ney, 550 mm uzunluğundadır.
Süpürde Ney
Yaklaşık 600 milimetre uzunluğunda olan
Neydir.
Bu Neyin tonu, 4. çizgideki Re perdesidir:
Klasik Formdaki eserlerin icralarında,
Tasavvuf Müziği icralarında, koro ve solo yorumlarında,
TRT
Radyolarınd, Devlet Korolarında,
Amatör ve Profesyönel Grup
ve Topluluklarda kullanılır.
Aşağıda resmini gördüğünüz Süpürde
Ney, 580 mm uzunluğundadır.
Farklı bir Süpürde Ney örneği;
Müstahzen Ney
Yaklaşık 620 milimetre uzunluğunda olan
Neydir.
Bu Neyin tonu, 3. aralıktaki Do diyez
perdesidir:
Türk Halk Müziği Tonu olarak sık
kullanılır.
Son zamanlarda Klasik Türk Müziği Topluluklarında da kullanılmaktadır.
Aşağıda resmini gördüğünüz Müstahzen
Ney, 600 mm uzunluğundadır.
Yıldız Ney
Yaklaşık 650 milimetre uzunluğunda olan
Neydir.
Bu Neyin tonu, 3. aralıktaki Do perdesidir:
Daha çok Türk Halk Müziği Tonu olarak
kullandığı için türkü formundaki eserlerin icralarında da
yer alır.
Aşağıda resmini gördüğünüz Yıldız Ney,
660 mm uzunluğundadır.
Kız Ney
Yaklaşık 700 milimetre uzunluğunda olan
Neydir.
Bu Neyin tonu, 3. çizgideki Si perdesidir:
Klasik Formdaki eserlerin icralarında,
Tasavvuf Müziği icralarında,
koro ve solo yorumlard, TRT Radyolarında,
Devlet Korolarında, Amatör ve Profesyönel
Grup ve Topluluklarda kullanılır.
Aşağıda resmini gördüğünüz Kız Ney,
700 mm uzunluğundadır.
Farklı bir Kız Ney örneği;
Kız Mabeyn Ney
Yaklaşık 750 milimetre uzunluğunda olan
Neydir.
Bu Neyin tonu, 3. çizgideki Si bemol
perdesidir:
Ton itibarı ile fazla kullanılmayan
bir Ney türüdür
Aşağıda resmini gördüğünüz Kız Mabeyn
Ney,
750 mm uzunluğundadır.
Mansur Ney
Yaklaşık 800 milimetre uzunluğunda olan
Neydir.
Bu Neyin tonu, 2. aralıktaki La perdesidir:
Klasik Formdaki eserlerin icralarında,
Tasavvuf Müziği icralarında,
koro ve solo yorumlarda, TRT
Radyolarında,
Devlet Korolarında, Amatör ve Profesyonel
Grup ve Topluluklarda kullanılır.
Aşağıda resmini gördüğünüz Mansur Ney,
800 mm uzunluğundadır.
Mansur Mabeyn Ney
Yaklaşık 850 milimetre uzunluğunda olan
Neydir.
Bu Neyin tonu, 2. aralıktaki La bemol
perdesidir:
Ton itibarı ile fazla kullanılmayan
bir Ney türüdür
Aşağıda resmini gördüğünüz Mansur Mabeyn
Ney, 850 mm uzunluğundadır.
Şah Ney
Yaklaşık 875 milimetre uzunluğunda olan
Neydir.
Bu Neyin tonu, 2. çizgideki Sol perdesidir:
Üflemesi oldukça zor bir Ney türüdür.
Neyi üflerken oldukça zorlanılır o
yüzden Neye yeni başlayanlar için önerilmez.
Ancak kişisel Ney çaılşmaları için
öneririm son derece performans artırıcıdır.
Özellikle Dem sesler için son derece
faydalıdır.
Davud Ney
Yaklaşık 925 milimetre uzunluğunda olan
Neydir.
Bu Neyin tonu, 1. aralıktaki Fa diyez
perdesidir:
Üflemesi oldukça zor bir Ney türüdür.
Neyi üflerken oldukça zorlanılır o
yüzden Neye yeni başlayanlar için önerilmez.
Ancak kişisel Ney çaılşmaları için
öneririm son derece performans artırıcıdır.
Özellikle dem sesler için son derece
faydalıdır.
Davud Mabeyn Ney
Yaklaşık 975 milimetre uzunluğunda olan
Neydir.
Bu Neyin tonu, 1. aralıktaki Fa perdesidir:
Üflemesi oldukça zor bir Ney türüdür.
Neyi üflerken oldukça zorlanılır o
yüzden Neye yeni başlayanlar için önerilmez.
Ancak kişisel Ney çaılşmaları için
öneririm son derece performans artırıcıdır.
Özellikle Dem sesler için son derece
faydalıdır.
Bolahenk Ney
Yaklaşık 1025 milimetre uzunluğunda
olan Neydir.
Bu Neyin tonu, 1. çizgideki Mi perdesidir:
Üflemesi oldukça zor bir Ney türüdür.
Neyi üflerken oldukça zorlanılır o
yüzden Neye yeni başlayanlar için önerilmez.
Ancak kişisel Ney çaılşmaları için
öneririm son derece performans artırıcıdır.
Özellikle Dem sesler için son derece
faydalıdır.
Günümüzde toplu icralarda mansurdan
büyük Neyler üflenmemektedir.
Daha önce belirttiğim gibi hem çok yorucudur
hem de Neyzenin boyu,
parmakları yetişmeyebilir ki bu da çok
normaldir.
En çok kullanılan Neyler arasında, Bolahenk
Nısfiye,
Süpürde,Müstahzen,Yıldız, Kız Ney ve Mansur
Neyler gelir.
Tablomuzda Ney Çeşitlerini,
uzunluklarını ve
Batı müziğindeki tonları görebilirsiniz
:
| TÜRK MÜZİĞİNDEKİ İSMİ |
UZUNLUĞU |
BATI MÜZİĞİNDEKİ TONU |
| Kız Nısfiye |
Yaklaşık 350 mm (35 cm) |
Sİ (B Porte Üstü) |
| Kız Mabeyn Nısfiye |
Yaklaşık 375 mm (37,5 cm) |
Sİ bemol (B♭ Porte Üstü) |
| Mansur Nısfiye |
Yaklaşık 400 mm (40 cm) |
LA (A Porte Üstü) |
| Mansur Mabeyn Nısfiye |
Yaklaşık 435 mm (43,5 cm) |
LA bemol (A♭ Porte Üstü) |
| Şah Nısfiye |
Yaklaşık 450 mm (45 cm) |
SOL (G Porte Üstü) |
| Davud Nısfiye |
Yaklaşık 475 mm (47,5 cm) |
FA diyez (F♯ Beşinci Çizgi) |
| Davud Mabeyn Nısfiye |
Yaklaşık 500 mm (50 cm) |
FA (F Beşinci Çizgi) |
| Bolahenk Nısfiye |
Yaklaşık 525 mm (52,5 cm) |
Mİ (E Dördüncü Aralık) |
| Bolâhenk Mâbeyn Nısfiye |
Yaklaşık 550 mm (55 cm) |
Mİ bemol (E♭ Dördüncü Aralık) |
| Süpürde |
Yaklaşık 600 mm (60 cm) |
RE (D Dördüncü Çizgi) |
| Müstahsen |
Yaklaşık 625 mm (62,5 cm) |
DO diyez (C♯ Üçüncü Aralık) |
| Yıldız |
Yaklaşık 650 mm (65 cm) |
DO (C Üçüncü Aralık) |
| Kız |
Yaklaşık 700 mm (70 cm) |
Sİ (B Üçüncü Çizgi) |
| Kız Mâbeyn |
Yaklaşık 750 mm (75 cm) |
Sİ bemol (B♭ Üçüncü Çizgi) |
| Mansur |
Yaklaşık 800 mm (80 cm) |
LA (A İkinci Aralık) |
| Mansur Mâbeyn |
Yaklaşık 850 mm (85 cm) |
LA bemol (A♭ İkinci Aralık) |
| Şah |
Yaklaşık 875 mm (87,5 cm) |
SÖL (G Birinci Çizgi) |
| Dâvud |
Yaklaşık 925 mm (92,5 cm) |
FA diyez (F♯ Birinci Aralık) |
| Dâvud Mâbeyn |
Yaklaşık 975 mm (97,5 cm) |
FA (F Birinci Aralık) |
| Bolâhenk |
Yaklaşık 1025 mm (102,5 cm) |
Mİ (E Birinci Çizgi) |
Temel sesi bemollü ses olan Neylere
de Mabeyn Neyler denir.
La bemol, Si Bemol, Re bemol, Mi
bemol tonlarındaki Neylerin genel adı Mabeyn Neylerdir.
Neyin isimleri nasıl belirleniyor?
Neylerin uzunluklarına ve çıkarttıkları
seslere göre belirlenmektedir.Bu arada Sesi kısacık tanımlayalım.
Ses nedir?
Ses, enerjinin kaynağından
kademeli olarak artan ses dalgaları ile transfer edildiği
gaz, sıvı ya da katı elastik bir ortamın mekanik titreşimidir.
Beyin bu uyarımı, ses olarak algılar.
İlerleyen bir ses dalgası, enerji taşır
ve bu enerji de kulak zarı gibi bir başka mekanik sistem tarafından
alınır;
Sinirler aracılığı ile beyine iletilir.
Neyin tonu nasıl belirleniyor
?
Değerli Neyzenler, Neyimizin tonunu
belirlemek için, Neyimizdeki LA SESİ baz
alınır.
Neydeki La Sesi sadece sol
el yüzük parmağımız açık olacak şekilde çıkan sesdir.
La sesini çıkartmak için kapatacağımız
perdeler :
SAĞ EL : Baş, İşaret, Orta
ve Yüzük Parmağımız.
SOL EL : İşaret ve Orta
Parmağımız.
Alttaki Resmi inceleyiniz :
Bu bilgiler doğrultusunda Neylerin tonlarını da belirleyelim
:
Ney enstrumanının Tonları
:
Bolahenk Nısfıye Neyimizden
üflediğimiz La (Dügâh ) sesi,
piyaondaki Mİ
sesine denk geldiği için Bolahenk Ney Mi tonundadır.
Bolahenk Mabeyn Neyimizden
üflediğimiz La (Dügâh ) sesi,
Piyaondaki Mİ BEMOL
sesine denk geldiği için
Bolahenk Mabeyn Ney Mi
Bemol tonundadır.
Süpürde Neyimizden üflediğimiz
La (Dügâh ) sesi,
Piyaondaki RE sesine denk
geldiği için Süpürde Ney Re tonundadır.
Müstahzen Neyimizden
üflediğimiz La (Dügâh ) sesi,
Piyaondaki DO DİYEZ
sesine denk geldiği için Müstahzen Ney Do Diyez tonundadır.
Yıldız Neyimizden üflediğimiz
La (Dügâh ) sesi,
Piyaondaki DO sesine denk
geldiği için Yıldız Ney Do tonundadır.
Kız Neyimizden üflediğimiz
La (Dügâh ) sesi,
Piyaondaki Sİ sesine denk
geldiği için Kız Ney Si tonundadır.
Kız Mabeyn Neyimizden
üflediğimiz La (Dügâh ) sesi,
Piyaondaki Sİ BEMOL
sesine denk geldiği için Kız Mabeyn Ney Si Bemol
tonundadır.
Mansur Neyimizden üflediğimiz
La (Dügâh ) sesi,
Piyaondaki LA sesine denk
geldiği için Mansur Ney La tonundadır.
Mansur Mabeyn Neyimizden
üflediğimiz La (Dügâh ) sesi,
Piyaondaki LA BEMOL
sesine denk geldiği için Mansur Mabeyn Ney La Bemol tonundadır.
Şah Neyimizden üflediğimiz
La (Dügâh ) sesi,
Piyaondaki SOL sesine denk
geldiği için Şah Ney Sol tonundadır.
Davut Neyimizden üflediğimiz
La (Dügâh ) sesi,
Piyaondaki Fa sesine denk
geldiği için Davut Ney Fa tonundadır.
Bolahenk Neyimizden üflediğimiz
La (Dügâh ) sesi,
Piyaondaki Mi sesine denk
geldiği için Bolahenk Ney Mi tonundadır diyoruz.
Tablomuzda ayrıca belirtecek olursak
:
| TÜRK MÜZİĞİNDEKİ İSMİ |
UZUNLUĞU |
BATI MÜZİĞİNDEKİ TONU |
| Bolâhenk Nısfiye |
505–525 mm (50,5–52,5 cm) |
Mİ (E Dördüncü Aralık) |
| Bolâhenk Mâbeyn |
545–565 mm (54,5–56,5 cm) |
Mİ bemol (E♭) |
| Süpürde |
580–600 mm (58–60 cm) |
RE (D) |
| Müstahsen |
615–635 mm (61,5–63,5 cm) |
DO diyez (C♯) |
| Yıldız |
645–665 mm (64,5–66,5 cm) |
DO (C) |
| Kız |
Yaklaşık 700 mm (70 cm) |
Sİ (B) |
| Kız Mâbeyn |
730–760 mm (73–76 cm) |
Sİ bemol (B♭) |
| Mansur |
770–810 mm (77–81 cm) |
LA (A) |
| Mansur Mâbeyn |
820–860 mm (82–86 cm) |
LA bemol (A♭) |
| Şah |
900–940 mm (90–94 cm) |
SÖL (G) |
| Dâvud |
920–960 mm (92–96 cm) |
FA diyez (F♯) |
| Dâvud Mâbeyn |
960–1000 mm (96–100 cm) |
FA (F) |
| Bolâhenk |
1010–1050 mm (101–105 cm) |
Mi (E Birinci çizgi) |
Sonuç olarak Ney çeşitleri
hakkındaki tonlar için Neyimizin La (Dügah) perdesi,
Piyanoda
hangi sese denk geliyorsa Neyimizin tonu o sesdir diyoruz.
Bu tonları bilmemiz Batı müziği ile ilgilenen arkadaşlarla
çalışmalar yaptığımızda çok faydalı olacaktır.
Ayrıca müziği evrensel dil olarak
kabul edecek olursak tonları belirttiğimiz gibi
ezberlersek
dünya müziğine de kapıları açmış oluruz.
Frekans Nedir?
Frekans, sesin 1 saniye içerisindeki titreşim ya da devir sayısıdır.
Frekans için birim olarak Hertz (Hz) kullanılır.
Sesin 1 saniye içerisindeki titreşim sayısı arttıkça, diğer bir deyişle
frekansı yükseldikçe ses tizleşir ve incelir.
Frekans düştükçe ses kalınlaşır.
Frekans ve perde doğru orantılıdır.
İnsan kulağının duyabileceği en düşük frekans 20 Hz,
en yüksek frekans ise 20.000 Hz olarak kabul edilir.
Aşağıdaki tabloda, neylerin farklı uzunluklardaki
frekans aralıklarını görmektesiniz.
|
TÜRK MÜZİĞİNDEKİ İSMİ
|
FREKANS ARALIĞI
|
BATI MÜZİĞİNDEKİ TONU
|
| Bolâhenk Nısfiye |
≈277–1979 Hz |
Mİ (E Dördüncü Aralık) |
| Bolâhenk Mâbeyn |
≈262–1865 Hz |
Mİ bemol (Eb) |
| Süpürde |
≈247–1760 Hz |
RE (D) |
| Müstahsen |
≈233–1661 Hz |
DO diyez (#C) |
| Yıldız |
≈220–1568 Hz |
DO (C) |
| Kız |
≈208–1480 Hz |
Sİ (B) |
| Kız Mâbeyn |
≈196–1396 Hz |
Sİ (Bb) |
| Mansur |
≈185–1318 Hz |
LA (A) |
| Mansur - Mâbeyn |
≈175–1245 Hz |
LA bemol (Ab) |
| Şah |
≈165–1175 Hz |
SOL (G) |
| Davud |
≈156–1109 Hz |
FA diyez (#F) |
| Dâvud Mâbeyn |
≈147–1047 Hz |
FA (F) |
| Bolahenk |
≈139–988 Hz |
Mi (E Birinci çizgi) |
❖
Ney ve Türk Musikisi Kaynakları
❖
Kaynak kitap: Türk Müziği Enstrümanlarının Frekans Aralıkları
Ney çeşitleri hakkında bu bilgileri bilmemiz oldukça
yararlı olacaktır.
| 
